نام علمی:

Capsella bursa-pastoris

تیره:

Brassicaceae

کیسه کشیش گیاهی است که در تمام نواحی ایران بدان برخورد می شود. در اطراف تهران، شمیرانات، کرج، مغرب ایران، کرمانشاه، گیلان، بلوچستان و بسیاری از نواحی البرز مانند منطقه عمارلو، ناحیه بین چرم کش و کبوتر چاک، داماش و همچنین در خراسان: مشهد، نیشابور، آبشار اخلمد، جنگل گلستان. کرمان: کوه لاله زار در ۳۰۰۰ متری می روید.

گیاهشناسی

گیاه کیسه کشیش از تیره شب بو گیاهی است علفی، معمولا دو ساله و به ارتفاع ۲۰ تا ۴۰ سانتی متر که بیشتر در آبادی ها، کنار جاده ها و اماکنی که در آن جا سکونت وجود دارد یافت می گردد ضمنا در مزارع و نواحی بایر نیز فراوان می روید.

به نظر می رسد که منشا اصلی آن، برخی نواحی مدیترانه بوده است. وجود آن در مزارع باعث سرعت انتشار آن در نواحی مختلف کره زمین گردیده است و چون اختصاصات این گیاه تیره شب بو به نحوی است که در هر شرایطی، رشد و نمو حاصل می کند از این جهت در همه جای کره زمین می توان بدان برخورد نمود.

کیسه کشیش، گل هایی به رنگ سفید و مجتمع به صورت خوشه دارد. طول خوشه گل دار آن بر حسب آن که گیاه در چه محلی روییده شده باشد فرق می کند، مانند آن که در زمین های مناسب و نسبتا مرطوب، خوشه های بلند ولی در اماکن نامساعد و خشک، خوشه های کوتاه به طول چند سانتی متر می بندد. میوه اش سیلیکول و به شکل قلب است. قسمت مورد استفاده گیاه، کلیه اندام های آن است.

ساقه آن افراشته، ساده یا با یکی دو انشعاب مشخص، صاف یا با کرک‌های پراکنده، دارای ریشه ای دوکی شکل که ارتفاع آن به ۵۰ سانتی متر نیز می رسد. بیشترین رویش را در پاییز دارد، اما در تمام طول سال در حال رشد است. برگ‌های روی تنه گیاه بسیار ریز و کوچک و به شکل نیزه هستند. برگ‌های آن در انتهای گیاه و نزدیک به زمین، نسبت بزرگتر که کناره های آن دندانه دار، به شکل موازی، متناسب و با فواصل یکسان از یک دیگر رشد می کنند.

برگ‌های این گیاه مصرف خوراکی دارد و مثل اسفناج چه به صورت خام در سالاد و یا به شکل بورانی استفاده می شود. گل های آن کوچک، به رنگ سفید و به شکل خوشه در انتهای ساقه ظاهر می شوند و دارای ۴ گلبرگ هستند. در برخی مواقع گل‌ها به رنگ صورتی نیز نمایان می شوند. دوره گلدهی آن تقریبا تمام مدت سال است. میوه آن خورجین، به شکل قلب، به طول ۴ تا ۹ میلی متر که در ظاهر مسطح و به رنگ سبز دیده می شوند.

درون میوه گیاه دانه هایی به اندازه و شکل خاکشیر وجود دارد.که دارای مصرف دارویی زیادی است. این گیاه در کنار جاده ها و یا مزارع به وفور به چشم می خورد و حتی در میان تخته سنگ‌ها و جلگه ها نیز یافت می شود. وطن اصلی این گیاه سرزمین‌های حوزه‌ی مدیترانه است. با توجه به این که گیاهی است علفی، در مناطق شمالی کشور و هم چنین منطقه‌ی آذربایجان شرقی قابل رویش است.

کل اندام های گیاه کیسه کشیش به خصوص اندام های هوایی اعم از جوانه های خشک شده و گل آن مورد استفاده قرار می گیرد. در کشورمان و بسیاری از کشورهای خاورمیانه و عرب این گیاه به نام کوشكوش شناخته می شود.

خواص دارویی

کیسه کشیش را سابقا به علت شباهت آن به گیاهانی مانند Thlaspiها، با آن ها اشتباه می نمودند در نتیجه تا زمانی که تشخیص واقعی آن صورت نگرفت، از نظر درمانی توجهی به آن به عمل نیامد. پس از تشخیص کامل گیاه، در قرون وسطی و از آن به بعد، مصارف زیاد در طب عوام پیدا نمود به طوری که آن را به عنوان بند آورنده خون به کار می بردند. در قرن ۱۶، مصرف زیاد ضماد آن در رفع التهاب های سطحی بدن و جوشانده آن در اخلاط خونی، خونروی های رحمی (خونروی در فواصل قاعدگی) و کلیه خونروی های توصیه می گردید.

ضمنا شیره تازه این گیاه شب بو برای التیام زخم ها به کار می رفت. در قرن ۱۸ نیز نظایر مصارف درمانی قرون قبل را برای آن قایل بودند به علاوه در این زمان، آن را در موارد وجود خون در ادرار و بی اختیاری دفع منی هنگام شب، به کار می بردند. از سال های ۱۹۱۴ تا ۱۹۱۸، مخصوصا در سال های اخیر تا زمان حاضر، کیسه کشیش مورد آزمایش های دقیق قرار گرفت و اثر درمانی آن به طور صحیح بررسی گردید.

خواص دارویی گیاه کیسه کشیش به طور خلاصه عبارتند از: تب بر، قطع کننده خون ریزی (بینی، معده)، صرع، ناراحتی های عصبی، ناراحتی های پوستی و اگزما، عفونت مجاری ادرار، ناراحتی فشار خون و ضربان نامنظم قلب، نظم بخشیدن به سیکل قاعدگی و افزایش زمان قاعدگی.

شیره حاصل از گیاه در موارد خون ریزی در فواصل قاعدگی اثر قطعی دارد، به طوری که مصرف یک قاشق قهوه خوری آن در هر ساعت به راحتی این ناراحتی را رفع می کند. در پزشکی عوام به طوری که اظهار شده است، مصرف حتی یک قاشق از شیره این گیاه، خونروی را قطع می کند و اگر مصرف آن تا روز بعد ادامه یابد، موجبات مداوای کامل زنان را در موارد خونروی در فواصل قاعدگی فراهم می آورد.

  • این گیاه در درمان صرع و ناراحتی‌های عصبی مفید است.
  • در درمان خون ریزی های زخم و ناراحتی های کلیوی و ادراری هم به کار می رود.
  • جوشانده این گیاه دارویی ادرار آور است، از این رو در درمان بیماری های کلیه نقش بسزایی دارد.
  • در مصارف خارجی این گیاه برای پاک کردن زخم، ناراحتی‌های پوستی و اگزمایی که به علت گرمای بیش از حد به وجود می آید به کار می رود.
  • برای بریدگی‌ها پارچه خیس شده در دم کرده‌ی کیسه کشیش را می توان روی زخم قرار داد.
  • اگر بدن فرد دچار آب گرفتگی شده باشد و به دلیل ناراحتی کلیه نتواند آب زاید بدن را دفع کند، این دارو می تواند چنین مشکلی را سریعا برطرف سازد.
  • باعث توقف خون ریزی های معده، ریه و رحم می شود.
  • شیره تازه گیاه برای التیام زخم‌ها به کار می رود.

ترکیبات شیمیایی

گیاه کیسه کشیش دارای روغن های فرار، ساپونین، فلاوون‌ها، دیوسمین، تیرامین و پتاسیم است. دارای موادی مانند تانن، اسیدبورساسیک (ac, bursacique)، یک ماده رنگی و الكالوئیدی است که اثر درمانی گیاه شب بو بدان نسبت داده می شود. به علاوه وجود کولین Choline (بورسین Bursine به مقدار یک درصد)، استیل کولین، تیرامین و غیره نیز در آن ذکر شده است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.